Serie 'Annie M.G.', regie: Dana Nechushtan
Aflevering 1
Introductie
De aflevering begint met een introductie van de personages. Er is een musical-achtige setting waarbij gedanst en gezongen wordt en tegelijkertijd de drie verschillende Annie's geïntroduceerd worden. Dit zijn de jonge Annie (het kind), de volwassene Annie en de oudere vrouw Annie. Ook haar man Dick komt meteen in de introductie voor, want daar danst ze mee.
Er is sprake van veel kleurgebruik in de intro, de kleuren zijn wat feller dan ze in werkelijkheid zullen zijn, en tegelijkertijd mat, het oogt ouderwets. Dit te samen met de musical-achtige setting geeft de introductie van de aflevering een romantische sfeer waarbij liefde en fantasie een belangrijke rol lijken te spelen.
De kleuren associeer ik met het kleurgebruik van Fiep Westendorp's illustraties bij de boeken van Annie Schmidt, maar ik weet niet of dat bewust zo gekozen is.
Veel van de actie vindt in het midden van het beeld plaats, dit geeft meteen een theatrale of circus-achtige associatie.
Als kijker krijg je het gevoel in de circustent zelf te zitten, het gebouw waar zij zich in bevinden lijkt rond te zijn, een ouderwets circustheater.
Het midden, waar de dans plaatsvindt, is rond met getekende cirkels op de vloer. Het circus-achtige wordt nog eens extra benadrukt in de keuze van het lettertype van de titel-sequentie; deze typografie lijkt namelijk sterk op de typografie van circus-posters waarop staat aangekondigd welke acts er zullen optreden.
Er wordt in de introductie veel gebruik gemaakt van zogenoemde 'top-shots' waardoor de choreografie goed zichtbaar wordt en zich als een bloem ontvouwd in het beeld.
Tevens wordt er gebruik gemaakt van een bewegende camera, veel hand-held.
Bij het dansen wordt veel gebruik gemaakt van gelijktijdigheid, doordat de shots snel gesneden zijn, met schuine standpunten, waarbij wijde shots afgewisseld worden met shots die close zijn, maar geen close-ups. De shots die close zijn brengen ons dichter bij de personages, waardoor een duidelijke introductie plaatsvindt, en zijn veelal medium-shots.
Bij de kleurkeuze van de kostuums is duidelijk rekening gehouden met de nabewerking van de kleur-toon in de montage.
Hoofdstuk 1
Na de introductie, dat zich elke aflevering herhaalt, eindigend met het lied 'Vluchten kan niet meer' (wat de thematiek van de serie lijkt aan te zetten, evenals het lied 'Ik zou je het liefste in een doosje willen doen', dat vaak terugkomt en de thematiek van Annie's leven van 'op zoek naar liefde en geborgenheid', maar tevens het zich gevangen voelen in die gouden kooi, benadrukt) zijn we in een hele andere kleurstelling belandt, en in een geheel andere setting.
We zien een oude vrouw, de oude Annie, die zich op een begrafenis bevindt. Het is de begrafenis van haar man Dick van Duyn; daar komen we later achter.
In het beeld zien we Annie zitten en er verschijnt 'Hoofdstuk 1', in beeld, in dezelfde typografie als in de introductie van de aflevering.
Net alsof wij ons in een boek bevinden, en lijken mee te schrijven met de beelden in het hoofd van de schrijver. Net als een goede schrijver je kan meevoeren met de woorden die hij of zij oproept met schrijftaal, die zich in beelden vertalen in het hoofd van de lezer.
De kleuren zijn wat donker en grauw, het doet ouwelijk aan. De kleuren ogen tevens vrij mat.
De sfeer is bijna documentair te noemen, dit wordt benadrukt door de hand-held camera-techniek, waardoor er een gevoel van 'op de huid zitten van het personage' ontstaat. Eveneens wordt het documentaire gevoel versterkt door het niet-gestileerde karakter van het licht-gebruik. Het licht lijkt op natuurlijk licht, alsof het toevallig in de ruimte aanwezig is en de camera er toevallig bij is om deze van realisme doordrenkte scene vast te leggen.
Hoewel de scene doordrenkt is van realisme, speelt in het narratief Annie's verbeelding, die alle afleveringen lang een grote rol speelt, wel degelijk een rol.
Ditmaal in de vorm van de kist-dragers die, gezien vanuit de ogen van Annie (point-of-view), ineens gaan dansen. En in de vorm van de kist waarvan de bovenkant beweegt en waar uiteindelijk Dick (zijn geest) uitstapt om met Annie te gaan dansen. Net alsof Annie de realiteit niet kan verdragen en met haar verbeeldingskracht de pijnlijkheid van de begrafenis overstijgen wil en kan.
Als Dick tegen Annie praat vanuit de kist, horen we op de achtergrond hun zoon Flip een toespraak houden. Dit geluid is zachter hoorbaar dan de stemmen van Annie en Dick. De stem van Flip die over zijn vader spreekt, weerklinkt in de ruimte, zoals dat gaat bij een begrafenis. Het klinkt als een logische weergalm omdat de muren van marmer (lijken te) zijn.
Er wordt wederom veel gebruik gemaakt van medium-shots. Bij de dans tussen Annie en Dick, beweegt de camera mee, en het is redelijk wijd gedraaid zodat wij ook de grijzige begrafenis-gasten kunnen zien. De camera beweegt mee met de dans en maakt soms nog een extra zwaaiende beweging aan het eind van de beweging; om de dans-beweging nog wat te versterken. Annie en Dick komen steeds uit in een hoek, dan links, dan rechts. Dit is uiteraard allemaal van te voren bedacht; hoe zij zich zullen bewegen door de ruimte, en hoe de camera beweegt.
Het is in de montage zo gesneden dat telkens wanneer het liefdeskoppel in een hoek van het beeld uitkomt met hun dans, de camera dichtbij Annie komt, er gesneden wordt, en als het volgende shot verder gaat we weer iets verder van het koppel af staan. Zo kan de kijker zich identificeren met de rol van Annie. Net alsof de kijker mee danst, telkens van zich af geworpen wordt en dan weer dichterbij komt.
De camera gaat overigens niet rondom de dansers maar beweegt slechts naar links en naar rechts, en van voor naar achter.
De dansende Annie en Dick draaien wel rond.
Soms blijven we als kijker dichtbij het koppel, zoals wanneer Dick tegen Annie spreekt en vraagt of ze met hem mee wil gaan ('Ga met me mee, wat moet ik zonder jou?').
Tijdens de dans zien wij dat zich achterin de zaal ramen bevinden, en als er gedanst wordt dan komt de camera langs de zittende gasten waarbij het licht op het gezicht van de gasten inderdaad van achter lijkt te komen.
Na de dans zien we Annie weer zitten, waarna we een point-of-view krijgen van Annie die Flip ziet spreken, daarna een wijd shot van achter in de zaal, vanaf een hoog standpunt. Door het standpunt van dit shot ziet het tafereel eruit als een theater; we zien links en rechts gordijnen hangen, waarnaast links en rechts een man in pak staan (de mannen die het gordijn open en dicht moeten doen), in het midden van het beeld, van veraf, de kist waar Dick inzit, en Flip met de kist-dragers op het 'podium' met aan de zijkanten gordijnen, terwijl links en rechts de zitbanken diagonale lijnen creëren richting dat podium (evenals de lijnen en de blokjes van het tapijt dat in het midden ligt).
Links en rechts naast het podium staan twee grote pompeuze bloempotten, op twee marmeren blokken. Het marmer en de theater-achtige indeling van het beeld roepen de associatie op met een Grieks theater tafereel.
Door het hoge standpunt en de wijdheid van het shot, ontstaat er een totaalbeeld van de situatie met een afstandelijke blik, waardoor het net lijkt alsof het de blik is van Dick die afstand neemt van de situatie om terug te keren in het hemelse.
In de volgende scene komen Flip en Annie thuis in het huis van Annie. Er wordt nog altijd hand-held gedraaid en de sfeer is nog steeds documentair, de kleur-toon mat en donker, en het licht lijkt naturel. Het is hier wel donkerder dan in de vorige scene, hierdoor wordt het realistische gevoel versterkt. Want Annie komt thuis en dus is het nog donker in huis.
En het is uiteraard een donkere dag in Annie en Flips's levensgeschiedenis.
Het licht dat in de gezichten schijnt lijkt op daglicht dat via het raam komt, maar als je goed kijkt, komt het van de zijkant en niet van de achterkant van de kamer. De huiskamer ziet er niet-gestileerd en rommelig uit (is naar realisme gestileerd), en staat vol met de bloemen van de begrafenis. Annie zegt 'De party is over, de nazit is begonnen'. Dan is er een wijd shot waardoor wij precies bij het woord 'nazit' de grote banken zien in de huiskamer.
Annie zet de teevee aan, waarop het nieuws te zien en te horen is. Het nieuwsbericht gaat over een gijzeling van de Amerikaanse ambassade in Teheran, die na 440 dagen over is, en we zien mensen uit een vliegtuig stappen, in zwart-wit beelden op de televisie terwijl Annie rechts in beeld over-shoulder gefilmd intens betrokken toekijkt. Waarop zij zegt 'Ik snap die mensen, zo voel ik mij ook'.
Oftewel; het bericht van de gijzeling is een metafoor voor hoe Annie het huwelijk met Dick soms ervaren heeft (beklemmend).
Annie loopt door het huis, hoort een liedje ('De Twipps') zingen dat zijzelf geschreven heeft, gaat op het geluid af en stapt een andere kamer binnen (loopt naar rechts, in het beeld) waar zij en haar man in hun jongere jaren aan het dansen zijn (ze dansen de Twipps). Annie staat in de deuropening, is helemaal donker belicht (oftewel overschaduwd) waardoor zij verandert in een silhouet (over-shoulder), terwijl zij aanschouwt hoe de twee geliefden dansen, zingen en lachen met elkaar. Wat Annie ziet is anders gekleurd en belicht dan de omgeving van de huiskamer waar zij net vandaan kwam. Hier zijn lichte, heldere kleuren, in pasteltinten, de kleuren van de jaren 50/60, er is hierbij gebruik gemaakt van het kiezen van de juiste kleuren met behulp van art-direction en kostuumontwerp, waarna de kleuren bewerkt zijn met behulp van 'technicolor' techniek.
De kamer is helder belicht, zogenaamd door het felle zonlicht dat door de ramen schijnt. Net alsof Annie terug kijkt naar een periode dat de zon nog scheen, en zij in de bloei van haar leven was. We zien de gekleurde herinnering van Annie aan een gelukkige tijd vol romantiek (de kleuren genereren een romantische sfeer, vol stemmige vrolijkheid).
Dan komen we weer in een andere tijd.
Terug naar Annie, 'Annie op leeftijd', in de donker belichte kamer, met (de geest van) Dick. Dick zegt 'Waarom loog je tegen mij?', waarop Annie zegt: 'Dick, je laat me schrikken'. Annie en Dick worden vrij summier en mat belicht, het licht dat er wel is, komt vanuit rechts. Rechts is ook de plek waar Dick staat en het zou kunnen dat dit bedoelt is als Dick die vanuit de hemel belicht wordt (want daar komt hij immers vandaan, en de hemel bevindt zich blijkbaar rechts).
Ze hebben een gesprek en ondertussen is nog het geluid hoorbaar van de jonge Annie en Dick vanuit de andere kamer (de kamer waar de herinnering herleefde). Doordat het geluid hoorbaar is van wat zich in de andere kamer zogenaamd afspeelt, lijkt het net alsof Annie, die links in beeld is, dat tafereel van vroeger nog steeds ziet gebeuren.
De beelden van de oudere Annie en Dick die in gesprek zijn over hun huwelijk, en de beelden uit de vroegere, vrolijke tijd (waar Annie en Dick verliefd zijn) worden met elkaar afgewisseld waardoor er een duidelijk contrast ontstaat tussen de tijd van bloei en de tijd waarin de vergankelijkheid Annie parten speelt. Niet alleen de vergankelijkheid van Annie's leven an sich, maar ook de vergankelijkheid van Annie's liefde voor Dick (waar zij ineens over zegt dat ze nooit van Dick gehouden heeft, en de vroegere liefde lijkt te ontkennen).
De beelden van de jonge Annie en Dick, en de jonge Flip die de kamer komt binnenlopen, hebben een wat blauwige tint. De oudere Annie en Dick kijken er vertederd naar. Terwijl we de oude Annie en Dick zien, horen we nog het geluid van de herinnering, tot de telefoon gaat in de 'vergane glorie realiteit' van de oude Annie, waarop Annie tegen (de geest van) Dick zegt 'Ik heb het druk Dick, ik ben aan het werk, en niemand die me daarvan afhoudt, jij zeker niet, dat heb je lang genoeg gedaan' (in de scene tussen de thuiskomst en de verandering van tijd, zat zij inderdaad op haar werkkamer achter de typemachine, waar zij aan het werk was).
Dan komt Annie haar werkkamer binnen om de telefoon op te nemen.
Hier zijn de kleuren minder grauw en mat dan de kleuren van de realiteit van haar huiskamer die we eerder zagen.
Deze kleuren zijn ook ouwelijk van toon, maar wel helder en eerder romantisch-ouwelijk-bruinig dan 'vergane glorie-ouwelijk/donker'. Een beetje de kleuren van Engelse chique oude dametjes, waarbij de kleur mintgroen de regie lijkt te hebben. Het lijkt net alsof de pasteltinten van de scene van de jonge Annie en Dick, nu vergeeld zijn, maar nog wel van goede kwaliteit.
Eenmaal aan de telefoon wordt Annie veelal van achter gefilmd, hand-held, waardoor het even net lijkt alsof het (de geest van) Dick is die haar zit te bekijken terwijl Annie zich daar niet van bewust is. Later wordt ze wel weer van voren in beeld gebracht, terwijl ze nog altijd aan de telefoon is (met zoon Flip), de camera lijkt er door de hand-held techniek maar toevallig bij te zijn (weer een documentaire 'echte' sfeer dus). Doordat de camera vrij bewegelijk is, lijkt het ook alsof hiermee de vergankelijkheid van het leven (van Annie), en het fragiele van de ouderdom an sich, benadrukt moet worden.
Annie klinkt aan de telefoon redelijk monter. Deze stemming wordt benadrukt door het zonnige licht dat door het raam lijkt te schijnen, wat ook weerkaatst wordt op de boeken en de boekenplanken van de boekenkast die even links in beeld komen.
Annie doet een nieuw blaadje in de typemachine, typt (close up) de woorden: 'Wat ik nog weet'; schuift haar stoel aan, en kijkt nadenkend voor zich uit, terwijl we een krijsende pasgeboren baby horen en de kat op haar bureau verschrikt wegspringt.
Dan gaan de beelden over in zwart-wit beelden en zijn we in een andere tijd (ieder tijdperk heeft zijn eigen kleurstelling in deze serie), bij Annie's geboorte, in Zeeland (West-Kapelle).
In het begin zijn de beelden wat grijzig, flets en is er weinig contrast. Dit contrast wordt gedurende de scene steeds verder opgehoogd, tot uiteindelijk het zwart echt zwart is en het wit echt wit.
Ook in deze tijd wordt gebruik gemaakt van de bewegende camera, maar wel meer statisch (rijdend) en wordt veel gewerkt met schaduwen.
Dan gaan we weer even terug naar Annie in de werkkamer (zodat we weer weten vanuit welke tijd we het verleden bekijken), daarna terug naar de zwart-wit beelden met Annie als kind. Veel wijde shots, en steeds is er iets aanwezig links op de voorgrond in het beeld, waardoor er een effect ontstaat van 'een doorkijkje', wat waarschijnlijk het idee moet versterken dat we hier te maken hebben met een herinnering; een doorkijkje naar het verleden.
Wat verder opvalt, is dat de broer en vader van Annie steeds links in beeld zijn, en moeder en Annie rechts (Annie vaak helemaal rechts). Vader en zoon worden steeds van een afstand gefilmd, en Annie en moeder worden juist meer close gefilmd. Dat klopt ook, als je kijkt naar de emotionele verhoudingen, want Annie en haar moeder waren in Annie's jeugd ook figuurlijk gesproken heel close (en Annie had een veel minder emotionele band met vader en broer).
Vervolgens zien we Annie in haar slaapkamer (als kind) die kijkt naar de langslopende, spelende kinderen uit de buurt. Ze kijkt letterlijk op ze neer maar lijkt ook weemoedig te zijn, net alsof ze er niet echt bijhoort (en dat was ook zo; ze had een eenzame jeugd en hoorde nooit echt bij de dorps kinderen die van minder hoge komaf waren dan zij).
Ze hoort de kinderen, staat op uit bed en gaat dan door het raam zitten kijken, het ziet eruit als een ritueel dat zich al vaker heeft voorgedaan. Door de point-of-view blik richting de kinderen beneden krijg je als kijker het gevoel dat Annie bij die kinderen zou willen zijn.
Erna zit Annie in de kerkbank met moeder en broer, en kijkt daarbij op naar haar vader die als dominee preekt en zich op een hoger gelegen preekgestoelte bevindt. Ze kijkt letterlijk omhoog en de camera kijkt mee, en haar vader kijkt omlaag naar Annie.
Nu zijn we aan tafel bij het gezin Schmidt en er ontstaat een woordenwisseling tussen de moeder van Annie en Annie's vader. Tijdens deze woordenwisseling worden vader en moeder (die tegenover elkaar aan tafel zitten) steeds letterlijk tegenover elkaar gezet, doordat de beelden steeds van 'over-shoulder vader' naar 'over-shoulder moeder' worden afgewisseld. Moeder (schouder) steeds links in beeld, vader rechts, en de shots wisselen zich net zo af als het gehakketak van de woordenwisseling.
Hierna zien we de kleine Annie buiten lopen, terwijl we de kerkklokken horen.
Ze gaat de trappen op van de kerktoren, en dit zijn top-shots waardoor de kerktoren-trappen eindeloos lijken, de camera beweegt steeds een stukje naar rechts mee met de draai van de trappen, terwijl Annie op de trappen naar boven loopt. Uiteindelijk loopt ze het beeld rechts uit waardoor het duidelijk is dat ze bovenaan de trap is.
Het volgende shot bevindt zij zich bovenaan de kerktoren en zien we weer een shot dat het theater-achtige erg benadrukt.
Annie staat in het midden van het beeld, tegen een muurtje uit te kijken naar de horizon (met bewolking), terwijl zij tussen twee pilaren in staat, die samen met een welving een boogje vormen boven haar hoofd.
Die welvingen geven de indruk van gordijnen, als bij een theater, en Annie staat in het midden van het podium.
Het uitkijken over de horizon, die veel verder reikt dan het verspreidingsgebied van de plaatselijke kerkgangers, lijkt een metafoor voor Annie's toekomst waarbij zij veel verder zal komen dan de meeste inwoners van het toen bekrompen en behoudende dorp waar zij geboren is.
De klokken luiden en de kleine Annie houdt de handen voor haar oren.
